Zanim nowy pracownik usiądzie przy biurku lub stanie przy maszynie, prawo wymaga od pracodawcy konkretnego, dwuetapowego procesu szkoleniowego. Szkolenie BHP wstępne to obowiązkowe przeszkolenie przeprowadzane przed dopuszczeniem pracownika do pracy, składające się z instruktażu ogólnego i instruktażu stanowiskowego - każdy z innym czasem trwania i innym prowadzącym.
Najważniejsze wnioski
- Instruktaż ogólny trwa minimum 3 godziny lekcyjne i prowadzi go służba BHP lub firma zewnętrzna
- Instruktaż stanowiskowy trwa minimum 8 godzin lekcyjnych (2 godziny dla stanowisk biurowych) i prowadzi go bezpośredni przełożony
- Szkolenie wstępne obejmuje nie tylko nowych pracowników, ale też studentów na praktykach i uczniów szkół zawodowych
Dwa etapy szkolenia wstępnego BHP
| Etap | Minimalny czas trwania | Kto prowadzi |
|---|---|---|
| Instruktaż ogólny | 3 godziny lekcyjne (ok. 2 godz. 15 min zegarowych) | Służba BHP lub uprawniona firma zewnętrzna |
| Instruktaż stanowiskowy (większość stanowisk) | 8 godzin lekcyjnych (ok. 6 godz. zegarowych) | Bezpośredni przełożony |
| Instruktaż stanowiskowy (stanowiska biurowe, bez czynników uciążliwych) | 2 godziny lekcyjne (ok. 1,5 godz. zegarowej) | Bezpośredni przełożony |
Przykład: nowy pracownik magazynu musi przejść pełny 8-godzinny instruktaż stanowiskowy, podczas gdy nowa osoba zatrudniona na stanowisku czysto biurowym, bez kontaktu z czynnikami szkodliwymi, może przejść skrócony, 2-godzinny instruktaż.
Co obejmuje każdy z instruktaży
Dwa etapy różnią się nie tylko czasem trwania, ale i zakresem - i to wyjaśnia, dlaczego nie da się ich połączyć w jedno spotkanie.
Instruktaż ogólny dotyczy zakładu jako całości: przepisów BHP obowiązujących u pracodawcy, zasad udzielania pierwszej pomocy, postępowania w razie wypadku i ewakuacji. Prowadzi go służba BHP albo uprawniona firma zewnętrzna, bo wymaga wiedzy formalnej.
Instruktaż stanowiskowy dotyczy konkretnego stanowiska: zagrożeń na nim występujących, obsługi maszyn i urządzeń, stosowania środków ochrony, bezpiecznych metod wykonywania pracy. Prowadzi go bezpośredni przełożony - osoba, która realnie zna to stanowisko - pod warunkiem posiadania odpowiedniego przygotowania i aktualnego szkolenia dla osób kierujących pracownikami.
Instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzeniem wiedzy i umiejętności. Osoba, która go nie zaliczy, nie może zostać dopuszczona do pracy na tym stanowisku.
Kiedy instruktaż stanowiskowy trzeba powtórzyć
To sytuacja pomijana w większości firm. Instruktaż stanowiskowy powtarza się, gdy zmienia się coś istotnego w warunkach pracy:
- przeniesienie pracownika na inne stanowisko,
- zmiana warunków techniczno-organizacyjnych, w szczególności wprowadzenie nowych maszyn lub technologii,
- zmiana procesu technologicznego albo używanych substancji.
Nie chodzi o formalną zmianę nazwy stanowiska, tylko o zmianę zagrożeń. Nowa maszyna na tym samym stanowisku oznacza obowiązek powtórzenia instruktażu, mimo że pracownik i stanowisko pozostają te same.
Kto musi przejść szkolenie wstępne BHP?
Obowiązek dotyczy nie tylko nowo zatrudnionych pracowników. Instruktaż ogólny jest obowiązkowy również dla:
- studentów odbywających u pracodawcy praktykę,
- uczniów szkół zawodowych zatrudnionych w celu praktycznej nauki zawodu,
- pracowników przenoszonych na inne stanowisko pracy, jeśli wiąże się to z innymi zagrożeniami.
Szkolenie musi odbyć się przed dopuszczeniem danej osoby do faktycznego wykonywania pracy - nie może być przeprowadzone "przy okazji" już w trakcie pracy.
Kto płaci i czy to czas pracy
Dwie rzeczy, o które pracownicy pytają najczęściej, a które bywają naruszane:
- Szkolenie odbywa się w czasie pracy i jest wliczane do czasu pracy. Jeśli wypadnie poza normalnymi godzinami, jest to praca w godzinach nadliczbowych ze wszystkimi konsekwencjami - patrz artykuł o nadgodzinach.
- Koszt pokrywa pracodawca w całości. Obciążanie pracownika kosztem szkolenia BHP jest niedopuszczalne.
Po szkoleniu wstępnym wypełnia się kartę szkolenia wstępnego, podpisaną przez osobę prowadzącą i pracownika. Trafia ona do akt osobowych i to ona jest dowodem, że szkolenie się odbyło - nie sama obecność na sali.
Szkolenia okresowe - co dalej po wstępnym
Szkolenie wstępne to dopiero początek. Później obowiązują szkolenia okresowe, których częstotliwość zależy od stanowiska:
| Grupa stanowisk | Nie rzadziej niż |
|---|---|
| Stanowiska robotnicze | Raz na 3 lata |
| Stanowiska robotnicze przy pracach szczególnie niebezpiecznych | Raz w roku |
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | Raz na 5 lat |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni | Raz na 5 lat |
| Stanowiska administracyjno-biurowe | Raz na 6 lat |
Zwolnienie, o którym mało kto wie
Od 2019 roku pracownicy administracyjno-biurowi w wielu firmach w ogóle nie muszą przechodzić szkoleń okresowych. Warunek: przeważająca działalność pracodawcy mieści się w grupie o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia, a z oceny ryzyka zawodowego nie wynika, że szkolenie jest konieczne. Potwierdza to Państwowa Inspekcja Pracy.
Dotyczy to typowych biur, agencji czy firm usługowych. Nie dotyczy szkolenia wstępnego - tego pominąć nie można nigdy.
Ze szkolenia okresowego zwalnia też aktualne zaświadczenie o odbyciu takiego szkolenia u poprzedniego pracodawcy, o ile zakres tematyczny odpowiada nowemu stanowisku.
BHP przy pracy zdalnej
Praca zdalna nie zwalnia z obowiązków BHP - zmienia tylko sposób ich realizacji. Pracodawca nadal odpowiada za ocenę ryzyka zawodowego dla stanowiska pracy zdalnej, a pracownik składa oświadczenie, że stanowisko w domu spełnia warunki bezpiecznej pracy.
Ocena ryzyka może być sporządzona zbiorczo dla grup stanowisk, a nie osobno dla każdego mieszkania. Więcej o obowiązkach przy pracy zdalnej w osobnym artykule.
Co się dzieje, jeśli pracodawca pominie szkolenie wstępne?
Dopuszczenie pracownika do pracy bez odbytego szkolenia wstępnego BHP jest naruszeniem przepisów prawa pracy i naraża pracodawcę na odpowiedzialność - szczególnie w razie wypadku przy pracy, gdzie brak szkolenia może obciążyć pracodawcę dodatkową odpowiedzialnością cywilną i wykroczeniową.
FAQ - szkolenie BHP wstępne
Czy szkolenie BHP wstępne trzeba powtarzać przy każdej zmianie pracodawcy? Tak, instruktaż stanowiskowy jest zawsze przypisany do konkretnego stanowiska u konkretnego pracodawcy i musi zostać powtórzony przy zmianie zatrudnienia.
Czy szkolenie wstępne BHP może odbyć się online? Instruktaż ogólny w niektórych przypadkach może być przeprowadzony w formie e-learningu, natomiast instruktaż stanowiskowy wymaga fizycznej obecności na stanowisku pracy.
Ile ważne jest szkolenie wstępne BHP? Instruktaż ogólny jest ważny bezterminowo (chyba że zmienia się pracodawca), a kolejne szkolenia okresowe BHP są wymagane cyklicznie w trakcie zatrudnienia.
Jak sprawdzić, jakie dodatkowe wymogi BHP obowiązują na stanowiskach, które Cię interesują? Dopasowanie CV do oferty w Vocare pomoże Ci ocenić wymagania konkretnych ofert pracy względem Twojego profilu.
Podsumowanie
Szkolenie BHP wstępne to obowiązkowy, dwuetapowy proces - instruktaż ogólny (minimum 3 godziny) prowadzony przez służbę BHP oraz instruktaż stanowiskowy (minimum 8 godzin, mniej dla stanowisk biurowych) prowadzony przez bezpośredniego przełożonego. Obejmuje nie tylko nowych pracowników, ale też praktykantów i uczniów odbywających naukę zawodu.
Zastanawiasz się, jakie wymagania stawiają dziś oferty pracy w Twojej branży? Analiza rynku pracy w Vocare pomoże Ci to sprawdzić.